Rayiç bedel kavramının tanımından önce emsal bedel nedir kavramına açıklık getirmek gerekir. Gerçek değeri bilinemeyen ya da doğru bir biçimde tespit edilemeyen bir malın satılması halinde, ortalama fiyat, maliyet ya da takdir yöntemlerinden biri kullanılarak benzer malların ederine göre belirlenen değere emsal bedel denir. Rayiç bedel ise; konutların alım satım bedellerine denmektedir. Rayiç bedelin saptanmasında güncel piyasa şartları tesirlidir. Yani güncel piyasa şartlarına göre bir evin alım satın bedelinin tespit edilmesinin tam karşılığı rayiç bedeldir. Rayiç bedel; değeri ve emlak vergisi bedelini temel alan değer olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Rayiç bedel hesaplaması yapılır ve bedel bu biçimde belirlenir.
Bir Semtin Rayiç Bedeli Nasıl Hesaplanır?
Piyasa şartlarına göre tespit edilen rayiç bedelleri etkileyen öğeler; arz talep dengeleri, manzara, semt, ilçe, mahalle, sokak ve ulaşımdır. Bir semtin rayiç bedeli hesaplanırken konutun bulunduğu konum oldukça etkili olmaktadır. Yani evin şehrin merkezinde ya da dışında bulunması rayiç bedeli etkileyen önemli bir nedendir. Bunun dışında konutun doğal ve mimari nitelikleri de rayiç bedeli etkiler. Ayrıca konutun yakınında bulunan dükkanlar, konut projeleri, alışveriş merkezleri ve eğlence merkezleri, eğitim merkezleri, yaşayan nüfusun sosyo-ekonomik koşulları ve merkezi lokasyon gibi unsurlarda rayiç bedelin tespitinde etkili olmaktadır.
Tapu Rayiç Bedeli Nasıl Hesaplanır?
Tapu rayiç bedeli hesaplama için konutun yer aldığı semtteki en az üç konutun rayiç bedelinin ve metrekarelerinin bilinmesi lazımdır. Bu emsal teşkil eden üç evin rayiç bedelinin toplamı üç evin toplam metrekaresine bölünür. Böylece bu semtte metrekare başına kaç lira rayiç bedel belirlendiği bulunur. Metrekare başına düşen rayiç bedelini, rayiç bedeli bulunmak istenen asıl konutun metrekaresi ile çarpılır. Bu hesaplama ile evin gerçeğe en yakın değeri bulunmuş olur. Tapu rayiç bedel hesaplamada sonraki aşamada; rayiç bedeli bulunmak istenen konutun diğer üç ev ile aralarındaki eksiklik ve fazlalık tespit edilir. Bu karşılaştırma neticesinde rayiç bedeli etkileyen nitelikler hesaba katılarak 10 üzerinden objektif bir biçimde puanlandırılır.
Rayiç Bedel Hesaplanırken Dikkat Edilen Kriterler
Rayiç bedel sahip olduğunuz konutun güncel bedelini, güncel koşulları göz önünde bulundurarak hesaplanır. Bu koşullar;
- Şehir merkezine yakınlık
- Bulunduğu semtteki arz-talep seviyesi
- Bulunduğu bölgenin tarihi
- Konutun manzarası
- Binanın yaşı
- Toplu taşıma, hastane ve okul gibi olanaklara yakınlığı
- AVM, sinema, spor salonu gibi sosyal olanaklara yakınlığı gibi çeşitli etkenlere bağlıdır.
Arsa Rayiç Bedeli Nedir?
Arsa rayiç bedeli; söz konusu arsanın güncel piyasadaki alım satım bedeline denilmektedir. Arsa rayiç bedeli de konut rayiç bedeli gibi hesaplanır. Aynı yöntem izlenir ve metrekareye düşen rayiç miktarı tespit edilir. Rayiç bedeller, taşınmaz malın çeşidine göre defterdarlık ya da mal müdürlükleri tarafından tespit edilir.
Araç Rayiç Bedeli Nedir?
Araç rayiç bedeli; aracın güncel olan koşullarında ne kadar değerinin ya da ederinin olduğunu gösteren bedele denilmektedir. Araç değerleri her yıl değiştiği için bir aracın güncel değerini belirlemekte rayiç değer saptama yöntemi kullanılır. Yeni kasko sistemi ile birlikte araç rayiç bedeli saptama yolu da değişmiştir. Daha önceden araç bedeli için TSB’nin Kasko Değer Listesi göz önünde bulunduruluyor ve burada belirlenmiş olan bedel poliçeye işleniyordu. Fakat artık sigorta şirketleri TSB Kasko Değer Listesine ek olarak ikinci el araç satışı yapan internet sitelerini de dikkate alarak rayiç değeri belirleyebilecekler. Poliçe üzerine ise araç bedeli değil, araç bedelinin nasıl saptanacağı yani referans kaynağı işlenecek.
Araç Rayiç Bedeli Hangi Durumlarda Gereklidir?
Kasko bedeli saptanması, kasko sigortası olan araçların hasar ya da pert hallerinde önem taşır. Hasar gören ya da pert olan bir araç için sigorta şirketi tarafından yapılacak olan ödeme, daha önceki zamanlarda poliçeye göre yapılırdı. Bu sebeple araç rayiç bedelinin saptanması önemli hale gelmektedir.
